Ochrona delikatnych artefaktów

Materiały organiczne ulegają rozkładowi zwłaszcza te, które istnieją od tysięcy lat. Specjalna obróbka próżniowa z użyciem pomp próżniowych firmy Busch pomaga zachować nowe drewniane znaleziska archeologiczne dla przyszłych pokoleń.

Odkrycie doskonale zachowanego artefaktu sprzed tysięcy lat jest marzeniem każdego archeologa. Jednakże bez odpowiedniej troski i staranności znaleziska z materiałów organicznych mogą szybko rozkładać się po wydobyciu na powierzchnię. Istnieją sposoby na powstrzymanie zachodzących w nich zmian chemicznych i strukturalnych, co pozwala na ich swobodne badanie i bezpieczne eksponowanie w muzeach.

Konserwujące działanie wody

Pozostałości drewnianych łodzi wikingów są nadal odkrywane, ale ze względu na ich marynistyczny charakter często znajduje się je w wodzie. Mimo że takie warunki utrudniają prowadzenie wykopalisk, dla archeologów mogą być zbawienne. Woda może niszczyć, ale też konserwować. Na lądzie taki sam drewniany eksponat już dawno uległby rozkładowi. Woda pomaga dłużej zachować drewno w nienaruszonym stanie, podobnie jak błoto i piasek, które przykryły znalezisko, gdy opadło na dno morza. Jednakże może się to szybko zmienić, gdy artefakt zostanie wydobyty na ląd. Celuloza rozkłada się w wodzie, w wyniku czego drewno staje się bardzo porowate i gąbczaste. Zachowuje swój kształt, dopóki jest wilgotne, ale w kontakcie z powietrzem nadmiar wody odparowuje. Ściany komórkowe zapadają się i kurczą, a eksponat traci swój kształt. Zanim więc można będzie dokładniej zbadać i wyeksponować drewniane znalezisko, na przykład fragment łodzi, trzeba je odpowiednio zakonserwować.

Stabilizacja woskiem

Jednym ze sposobów na powstrzymanie rozkładu jest zastosowanie glikolu polietylenowego (PEG), który jest rodzajem wosku syntetycznego. Jeszcze nasiąknięty wodą fragment zanurza się w ciekłym PEG, który wnika we wszystkie szczeliny i zakamarki drewna, stabilizując jego komórki. Eksponat następnie owija się pianką i zamraża do temperatury -20 °C, w wyniku czego wosk twardnieje. Oprócz ustabilizowania struktury przedmiotu wosk zapobiega także powstawaniu kryształków lodu, które mogą powodować dalsze uszkodzenia. Następnie używa się pomp próżniowych firmy Busch. Połączenie próżni i niskiej temperatury powoduje sublimację zamarzniętej wody, czyli przemianę lodu bezpośrednio w parę wodną, z pominięciem fazy ciekłej. Opary są natychmiast odprowadzane przez pompy próżniowe, dzięki czemu przedmiot nie jest narażony na ponowne nasiąknięcie wodą. Na koniec procesu pozostaje tylko nawoskowane drewno. Proces ten trwa długo, bo ponad trzy miesiące, ale po jego zakończeniu znalezisko jest całkowicie suche i stabilne oraz gotowe do ekspozycji.

Przyrodnicza furtka do przeszłości

Woda konserwuje pewne materiały, ale inne środowisko naturalne działa jeszcze lepiej. Są to torfowiska, których właściwości konserwujące są dobrze znane. Takie mokradła można znaleźć w chłodnych i wilgotnych częściach świata. Nawet odkrywane w nich ludzkie szczątki liczące po kilka tysięcy lat są wyjątkowo dobrze zachowane i stanowią nieocenione źródło informacji dla badaczy. Torfowiska powstają z wolno rozkładającego się materiału roślinnego, który osadza się przez tysiące lat. Tworzą się w miejscach o słabym odpływie wody, w których materiał roślinny z czasem całkowicie nasiąka wodą. Następnie torfowisko zarasta mchem, który nie dopuszcza tlenu, spowalniając rozkład i tworząc kwaśne środowisko hamujące rozwój drobnoustrojów. Takie środowisko sprawia, że każde ludzkie ciało, które przed tysiącami lat znalazło się w torfowisku, wygląda tak, jakby człowiek właśnie zasnął, zachowując wyraz twarzy, zarost, a nawet zmarszczki. Zachowują się nie tylko ciała ludzi i zwierząt — odkrywano doskonale zachowane także inne znaleziska, jak broń, instrumenty muzyczne, a nawet nadal czytelny egzemplarz biblii sprzed ponad 1000 lat.